४ फेब्रुवारी २०२६ आजच्या डिजिटल युगात विदर्भातील युवकांना करिअर, सोशल मीडिया, नातेसंबंध आणि भविष्याच्या अनिश्चिततेमुळे गंभीर आंतरिक संकटाचा सामना करावा लागत आहे. हे संकट फक्त मानसिक नाही, तर आध्यात्मिक स्तरावरही आहे – “मी कोण?”, “माझे जीवनाचा उद्देश काय?”, “सफलता मिळाली तरी का असमाधान वाटते?” असे प्रश्न युवकांना सतावतात. यामुळे अनेकजण आत्मविश्वास गमावतात, एकटेपणा अनुभवतात आणि जीवनाला अर्थ शोधण्यात अडकतात. आध्यात्मिक संकटाची ओळख कशी करावी? आध्यात्मिक संकट हे केवळ नैराश्य किंवा तणाव नाही, तर अस्तित्वाचा प्रश्न आहे. विदर्भातील कॉलेज विद्यार्थी आणि तरुण नोकरी करणाऱ्यांमध्ये हे लक्षणे दिसतात: सतत असमाधान आणि रिकामेपणा वाटणे, जरी बाहेरून यशस्वी दिसत असले तरी. “काहीच अर्थ नाही” किंवा “सर्व काही व्यर्थ” असे विचार येणे. सोशल मीडियावर इतरांच्या जीवनाशी तुलना करून स्वतःला कमी लेखणे, ज्यामुळे आत्मविश्वास खचतो. ध्यान किंवा स्वतःशी संवाद साधण्याची इच्छा असूनही, मन अस्थिर राहणे. नातेसंबंध किंवा कुटुंबातून भावनिक आधार मिळत नसल्याने एकटेपणा वाढणे. २०२५-२६ मधील अहवालांनुसार, भारतातील युवकांमध्ये मानसिक आरोग्य संकट वाढले असून, त्यात आध्यात्मिक रिकामेपणा हा प्रमुख घटक आहे. स्पर्धा, बेरोजगारी आणि डिजिटल ओव्हरलोड यामुळे युवकांना “माझे जीवन का?” हा प्रश्न सतावतो. महाराष्ट्रातील संत परंपरा: आत्मविश्वास परत मिळवण्याचा मार्ग विदर्भ आणि महाराष्ट्राची संत परंपरा या संकटाला उत्तर देते. संत ज्ञानेश्वर, तुकाराम, रामदास आणि गजानन महाराज यांच्या शिकवणी आजही प्रासंगिक आहेत.संत ज्ञानेश्वरांच्या ज्ञानेश्वरीत “सुख-दुःख समान” आणि “सर्वत्र तूच” हे तत्त्व सांगितले आहे. याचा अर्थ – सर्व काही एकाच परमात्म्याचा भाग आहे. जेव्हा युवक “मी कोण?” हा प्रश्न विचारतो, तेव्हा हे उत्तर देतो की, तू केवळ शरीर किंवा यश नाहीस, तर तूच तो परमात्मा आहेस. हे ओळखणे आत्मविश्वास परत आणते.संत तुकाराम महाराजांचे अभंग सांगतात, “मन लागे विठ्ठल” – मनाला खऱ्या उद्देशाशी जोडा. आजच्या युवकांसाठी हे म्हणजे सोशल मीडिया कंपॅरिझन सोडून स्वतःच्या आंतरिक आवाजाला ऐकणे. नागपूर, अमरावती आणि शेगाव भागात युवा सत्संग ग्रुप्समध्ये हे अभंग गाताना युवक सांगतात की, यामुळे त्यांना “मी पुरेसा आहे” हे जाणवते.संत रामदास स्वामींच्या दासबोधातील “मनाचे श्लोक” मन नियंत्रण शिकवतात. “मन हा शत्रू किंवा मित्र” – हे वाक्य युवकांना सांगते की, अस्थिर मनामुळे आत्मविश्वास हरवतो, पण नियंत्रणाने तो परत येतो.आत्मविश्वास परत मिळवण्यासाठी व्यावहारिक मार्गविदर्भातील अध्यात्मिक केंद्रे आणि युवा ग्रुप्समध्ये हे उपाय राबवले जात आहेत: दैनंदिन आत्मचिंतन – रोज १०-१५ मिनिटे शांत बसून “मी कोण?” हा प्रश्न विचारणे, संतांच्या अभंगांचे पठण करणे. सेवा आणि करुणा – इतरांना मदत करणे, जसे NGO मध्ये काम किंवा कुटुंबासाठी वेळ देणे. यामुळे “मी उपयुक्त आहे” हे जाणवते. डिजिटल डिटॉक्स – सोशल मीडिया मर्यादित करून वास्तविक संबंध वाढवणे. सत्संग आणि चर्चा – स्थानिक ग्रुप्समध्ये संकट शेअर करणे, जेणेकरून एकटेपणा कमी होईल. योग आणि ध्यान – मन शांत करण्यासाठी साध्या आसनांचा सराव. विदर्भातील अनेक तरुण सांगतात की, संतांच्या शिकवणींनी त्यांना “सफलता म्हणजे केवळ पैसा नाही, तर आंतरिक शांती” हे समजले. हे संकट ओळखून त्यावर उपाय शोधणे हे खरे धैर्य आहे.विदर्भातील युवक, हे संकट तुमचे नाही एकट्याचे – ते सामूहिक आहे. संत परंपरेच्या प्रकाशात चालत राहा, आत्मविश्वास परत येईल आणि जीवन अर्थपूर्ण होईल. (लेखक: विदर्भीयन बाणा अध्यात्म विभाग)